نظریهٔ مشورتی ۷/۱۴۰۰/۱۵۰۶ — ۱۴۰۰/۱۱/۱۹

پرسش

احتراما در پرونده های مربوط به تغییر کاربری غیرمجاز اراضی زراعی و کشاورزی در صورت طرح شکایت در محاکم کیفری و صدور قرار موقوفی تعقیب یا حکم برائت ۱- آیا دادگاه بدون تقدیم دادخواست ، ملزم به صدور حکم به قلع و قمع بنا است یا خیر ؟۲- در صورت تقدیم دادخواست قلع و قمع بنا توسط اداره جهاد کشاورزی آیا با فرض احراز تخلف ، دادگاه مجاز به صدور حکم قلع و قمع بنا هست یا خیر ؟ زمان تصویر نظریه شماره ۱۸۵۱/ ۹۸/ ۷ با مرخصی ۱۳۹۸/۱۱/۳۰ اداره کل حقوقی قوه قضاییه در همین خصوص که ازجمله مقرر نموده : «... قلع و قمع بنا ...ماهیت مجازات را ندارد و امور حقوقی است و ...» به منظور ملاحظه و مزید استحضار پیوست می باشد.

متن نظریه

هر چند صدور حکم بر قلع و قمع بنای غیر مجاز در بزه تغییر غیر مجاز کاربری اراضی و باغ‌ها در صورت احراز وقوع بزه، تکلیف قانونی دادگاه کیفری رسیدگی‌کننده به بزه موصوف است و تقدیم دادخواست منتفی است. با این حال طبق ماده ۳ (اصلاحی ۱/۸/۱۳۸۵) قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها، مرتکب بزه تغییر کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها بدون اخذ مجوز از کمیسیون موضوع تبصره ۱ ماده ۱ قانون مذکور، علاوه بر «قلع و قمع بنا»، به پرداخت جزای نقدی به شرح مقرر در ماده ۳ قانون مزبورمحکوم می‌شود؛ لذا صدور حکم به قلع و قمع بنا صرفا در صورت احراز تحقق بزه و ضمن صدور حکم محکومیت مرتکب توسط مرجع قضایی، امکان‌پذیر است.

بنابراین، در مواردی که دادگاه حکم برائت متهم را صادر می‌کند یا به لحاظ شمول مرور زمان، فوت یا جنون متهم، بزه تغییر کاربری غیرمجاز اساسا قابل تعقیب نیست، صدور حکم به «قلع و قمع بنا» نیز منتفی است.

نظریهٔ مشورتی جنبهٔ راهنمایی دارد و مانند رأی دادگاه لازم‌الاجرا نیست؛ با این حال، چون پاسخ ادارهٔ کل حقوقی قوهٔ قضاییه است، برای فهم رویهٔ اجرایی و پیشگیری از اختلاف، مرجع مهمی به‌شمار می‌رود.