ادارهٔ کل حقوقی قوهٔ قضاییه
نظریهٔ مشورتی ۷/۱۴۰۱/۸۱ — ۱۴۰۱/۰۲/۰۶
- شمارهٔ نظریه
- ۷/۱۴۰۱/۸۱
- تاریخ صدور
- ۶ اردیبهشت ۱۴۰۱
- اعتبار
- راهنمای اجرایی
پرسش
نظر به اینکه وفق ماده ۷۳ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، دادگاه در جرایم عمدی دارای مجازات قانونی بیش از یکسال در مقام تخفیف مجازات به کمتر از یکسال، از اعمال مجازات جایگزین حبس منع شده است. لذا چنانچه محکوم علیه در بزهی که دارای مجازات قانونی بیش از دو سال بوده، پس از اخذ رضایت از شکات و درخواست تخفیف مجازات از ناحیه محکوم علیه وفق ماده ۴۸۳ قانون آیین دادرسی کیفری، مجازات محکوم علیه را به سه ماه حبس تعزیری یا کمتر از آن تبدیل و تخفیف دهد آیا این مجازات معینه از نظر قانونی صحیح می‌باشد یا اینکه با عنایت به تبصره ماده ۳۷ قانون مجازات اسلامی «موضوع ماده ۶ قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب ۱۳۹۹» امکان صدور حکم حبس به سه ماه یا کمتر از آن وجود نداشته و لزوما باید به حبس بیش از ۹۱ روز حکم صادر یا حبس قانونی مندرج در دادنامه را به جزای نقدی متناسب با درجه مجازات قانونی تبدیل نماید؟
متن نظریه
اولا، تبصره ماده ۳۷ قانون مجازات اسلامی الحاقی ۱۳۹۹ که بیان می‌دارد «چنانچه در اجرای مقررات این ماده یا سایر مقرراتی که به موجب آن مجازات تخفیف می‌یابد، حکم به حبس کمتر از نود و یک روز صادر شود، به مجازات جایگزین مربوط تبدیل می‌شود»، ممنوعیت تعیین مجازات جایگزین حبس برای جرایم عمدی با مجازات قانونی بیش از یکسال حبس مذکور در ماده ۷۳ قانون مجازات اسلامی را به عنوان قانون لاحق، نسخ ضمنی کرده است؛ بنابراین در صورتی که مرتکب جرم عمدی با مجازات قانونی بیش از یکسال حبس با برخوردار شدن از دو درجه تخفیف به حبس تعزیری درجه هشت محکوم شود، دادگاه مستند به تبصره ماده ۳۷ قانون پیش گفته ملزم به تعیین مجازات جایگزین حبس است.
ثانیا، تبصره ذیل ماده ۳۷ قانون مجازات اسلامی اصلاحی ۱۳۹۹ ناظر به مواردی است که مجازات قانونی جرم بیش از نود و یک روز حبس است و دادگاه با اعمال کیفیات مخففه (الزاما یا اختیارا) حکم به حبس کمتر از نود و یک روز صادر کند؛
که در این صورت این مجازات به مجازات جایگزین مربوط (که مجازات قانونی آن‌ها حداکثر ۳ ماه حبس است) تبدیل می‌شود.
ثالثا، با توجه به عبارت «یا سایر مقرراتی که به موجب آن مجازات تخفیف می‌یابد» مذکور در تبصره ماده ۳۷ قانون مجازات اسلامی اصلاحی ۱۳۹۹ چنانچه در راستای اعمال ماده ۴۸۳ قانون آیین دادرسی کیفری میزان مجازات حبس پس از اعمال تخفیف به کمتر از نود و یک رو کاهش یابد، اعمال تبصره ماده ۳۷ قانون صدرالذکر ضروری است.
نظریهٔ مشورتی جنبهٔ راهنمایی دارد و مانند رأی دادگاه لازم‌الاجرا نیست؛ با این حال، چون پاسخ ادارهٔ کل حقوقی قوهٔ قضاییه است، برای فهم رویهٔ اجرایی و پیشگیری از اختلاف، مرجع مهمی به‌شمار می‌رود.
مستندات قانونی مرتبط۴
این نظریه برای کتابخانهٔ مدونات از مجموعهٔ نظریات مشورتی ادارهٔ کل حقوقی قوهٔ قضاییه بازخوانی شده است؛ برای استناد رسمی، متن منتشرشدهٔ همان اداره مرجع نهایی به‌شمار می‌رود.