نظریهٔ مشورتی ۷/۱۴۰۴/۸۱ — ۱۴۰۴/۰۴/۱۸

پرسش

به موجب بند «الف» ماده ۱۱۶ برنامه ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۳۹۵، قوه قضاییه مکلف شده است در راستای کاهش مراجعه مردم به مراجع قضایی و تسریع در حل و فصل اختلافات از طریق داوری، ایجاد و توسعه نهاد داوری و اعتمادسازی عمومی و حمایت از آنها تا پایان سال اول اجرای قانون، تمهیدات لازم را پیش‌بینی کند. به موجب ماده ۳ دستورالعمل ساماندهی حل و فصل اختلافات از طریق داوری و ایجاد و توسعه نهاد داوری مصوب ۱۴۰۰/۱۱/۱۳ رئیس محترم قوه قضاییه، برنامه‌ریزی، اعطاء پروانه و تمدید آن، لغو پروانه و امر ساماندهی و نظارت در حوزه داوری بر عهده مرکز توسعه حل اختلاف قرار گرفته و این مرکز مجاز به واگذاری بخشی از وظایف خود به کانون‌های داوری شده است؛ همچنین به موجب ماده ۵ این دستورالعمل، کانون داوری نهادی غیر دولتی و دارای شخصیت حقوقی است که بر طبق اساسنامه مصوب و با تأیید و نظارت مرکز توسعه حل اختلاف در استان‌ها تشکیل می‌شود. وفق بند ۶ ماده یادشده؛ از جمله وظایف کانون داوری نظارت بر فعالیت صنفی و حرفه‌ای داوران و نهادهای داوری و حمایت از حقوق صنفی و حرفه‌ای می‌باشد.

با توجه به توضیحات پیش‌گفته، خواهشمند است به پرسش‌های زیر پاسخ دهید:

۱- آیا کانون‌های داوری می‌توانند در اساسنامه خود تأسیس دادگاه انتظامی را پیش‌بینی کرده و مقررات انتظامی و انواع تخلفات و مجازات‌ها را تعیین کنند؟ به بیان دیگر، تأسیس دادسرا و دادگاه انتظامی، تعیین انواع تخلفات و مجازات‌ها؛ از منظر اصول کلی حقوقی و قانون اساسی چه جایگاهی دارد؟

۲- در صورت قانونی بودن اقدامات موضوع بند یک، آیا مراجع انتظامی کانون داوران یک استان صلاحیت رسیدگی به تخلفات داوران غیر حرفه‌ای و مؤسسات داوری که زیرمجموعه کانون نیستند، را دارا می‌باشند؟

متن نظریه

۱- با توجه به حکم مقرر در بند «الف» ماده ۱۱۶ قانون برنامه ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۳۹۵ و پیش‌بینی تکلیف قوه قضاییه به اتخاذ تمهیدات لازم برای ایجاد و توسعه نهادهای داوری و با توجه به دستورالعمل ساماندهی حل و فصل اختلافات از طریق داوری و ایجاد و توسعه نهاد داوری مصوب ۱۴۰۰/۱۱/۱۳ ریاست محترم قوه قضاییه که در راستای بند «الف» ماده ۱۱۶ قانون صدرالذکر به تصویب رسیده است؛ بویژه با لحاظ بند ۶ ماده ۵ این دستورالعمل، کانون‌های داوری که در مراکز استان‌ها تشکیل می‌شوند بر فعالیت‌های صنفی و حرفه‌ای داوران و نهادهای داوری موضوع این دستورالعمل نظارت داشته و به تخلفات آن‌ها بر اساس مقررات اساسنامه این کانون‌ها رسیدگی می‌کنند و به منظور نظارت بر داوران و نهادهای داوری یادشده و رسیدگی به تخلفات آن‌ها (با لحاظ تبصره ماده ۵ دستورالعمل یادشده) می‌توانند در اساسنامه خود تأسیس هیأت‌های انتظامی را پیش‌بینی کنند.

۲- مراجع انتظامی ایجاد شده از سوی کانون‌های داوری به ترتیب پیش‌گفته، صرفا در حدود دستورالعمل مذکور بر داوران حرفه‌ای عضو کانون‌های داوری یادشده نظارت دارند و به تخلفات انتظامی آن‌ها رسیدگی می‌کنند و در خصوص داوران غیر عضو کانون‌های داوری؛ اعم از حرفه‌ای و غیر حرفه‌ای، فاقد صلاحیت رسیدگی و اتخاذ تصمیم می‌باشند.

نظریهٔ مشورتی جنبهٔ راهنمایی دارد و مانند رأی دادگاه لازم‌الاجرا نیست؛ با این حال، چون پاسخ ادارهٔ کل حقوقی قوهٔ قضاییه است، برای فهم رویهٔ اجرایی و پیشگیری از اختلاف، مرجع مهمی به‌شمار می‌رود.